Odprawa emerytalna, rentowa, pośmiertna

Polub nas i bądź na bieżąco z naszym doradztwem

Odprawa emerytalna, rentowa, pośmiertna

Przejście na emeryturę, rentę czy śmierć pracownika wiążą się nie tylko z zakończeniem stosunku pracy ale także z obowiązkiem wypłaty odpowiedniej odprawy. Czy i kiedy odprawa należy się Twojemu pracownikowi lub jego najbliższym? Sprawdź to w poniższym artykule.

Odprawa emerytalna

Prawo do odprawy emerytalnej ma pracownik, który spełnia warunki do przyznania emerytury, co oznacza, że wystąpiły wobec tego pracownika:

  • rozwiązanie stosunku pracy,
  • związek między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę.

Istotne jest, że przesłanki te muszą wystąpić łącznie !

Związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury może mieć różny charakter, m.in.:

  • przyczynowy – kiedy rozwiązanie stosunku pracy następuje z uwagi na to, że pracownikowi przysługuje prawo do emerytury,
  • czasowy – w przypadku gdy rozwiązanie stosunku pracy zbiega się w czasie z nabyciem prawa do emerytury.

Wysokość odprawy emerytalnej odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu pracownika, przy czym jest to kwota minimalna i pracodawca może z własnej woli określić wyższą kwotę dla pracowników odchodzących na emeryturę. Są grupy zawodowe, które otrzymują odprawy w wyższej wysokości niż inni pracownicy na mocy odrębnych przepisów. Do takiej grupy zalicza się miedzy innymi nauczycieli. Karta nauczyciela gwarantuje im odprawę uzależnioną od stażu pracy, i tak:

  • staż pracy poniżej 20 lat – odprawa w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia,
  • staż pracy powyżej 20 lat – odprawa w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.

Inną uprzywilejowaną grupą zawodową są urzędnicy państwowi i samorządowi. Wysokość ich odprawy również zależy od stażu ich pracy:

  • staż pracy powyżej 10 lat – 2-miesięczne wynagrodzenie,
  • staż pracy powyżej 15 lat – 3-miesięczne wynagrodzenie,
  • staż pracy powyżej 20 lat – 6-miesięczne wynagrodzenie.

Mimo, że termin wypłaty odprawy nie jest wskazany wprost w przepisach, przyjmuje się, że jest to dzień nabycia prawa do odprawy, czyli ostatni dzień pracy. Wtedy  zostają bowiem spełnione wszystkie warunki uprawniające do nabycia prawa do odprawy, łącznie z ustaniem stosunku pracy.

! Późniejsze podjęcie zatrudnienia przez emeryta – nawet bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy i u tego samego pracodawcy – nie uprawnia do niewypłacenia odprawy emerytalnej. 

Wyjątki, które nie uprawniają do odprawy emerytalnej

Pracownik zostaje pozbawiony prawa do odprawy emerytalnej w przypadkach:

  • zwolnienia dyscyplinarnego z winy pracownika,
  • przejścia pracownika po rozwiązaniu stosunku pracy na świadczenie przedemerytalne,
  • przejścia pracownika na rentę rodzinną,
  • otrzymania już takiej odprawy w przeszłości przez pracownika (odprawa ma charakter jednorazowy!).

Odprawa rentowa

Odprawa rentowa przysługuje pracownikowi, który spełnia warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę.

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

  • został uznany za niezdolnego do pracy,
  • ma wymagany – stosowny do wieku, w którym powstała niezdolność do pracy – okres składkowy i nieskładkowy,
  • niezdolność do pracy powstała w okresach ściśle określonych w ustawie, np. w okresie ubezpieczenia, zatrudnienia, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego lub opiekuńczego) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Wymóg powstania niezdolności do pracy w określonym ustawą emerytalną czasie nie obowiązuje w stosunku do osoby, która spełnia łącznie następujące warunki:

  • została uznana za całkowicie niezdolną do pracy,
  • spełnia warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego,
  • legitymuje się co najmniej 20-letnim (w przypadku kobiety) i 25-letnim (w przypadku mężczyzny)  okresem składkowym i nieskładkowym.

Rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić zarówno z inicjatywy pracownika, jak i pracodawcy – może to być wypowiedzenie umowy lub porozumienie stron (zwolnienie dyscyplinarne z winy pracownika nie uprawnia do otrzymania odprawy). Odprawa rentowa jest świadczeniem jednorazowym, a to oznacza, że nawet w przypadku ponownego zatrudnienia, pracownik nie nabywa już prawa do kolejnego świadczenia, także odprawy emerytalnej. Odprawa rentowa podobnie jak emerytalna wypłacana jest w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika, chyba, że wewnątrzzakładowe przepisy stanowią inaczej (ustalają wyższą kwotę).

Pracodawca powinien wypłacić pracownikowi odprawę nie później niż w najbliższym terminie wypłaty wynagrodzenia w przedsiębiorstwie zaraz po tym jak pracownik spełnił warunki do uzyskania świadczenia.

Pracownik nie musi składać oddzielnego wniosku o wypłatę odprawy ponieważ podobnie jak wynagrodzenie za pracę podlega ona ochronie prawnej, co oznacza, że musi zostać wypłacona terminowo i nie  można się jej zrzec.

Odprawa pośmiertna

W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w okresie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy tzw. odprawa pośmiertna.

Przysługuje ona:

  • małżonkowi osoby zmarłej. Nie ma żadnych dodatkowych warunków określających jej przyznanie. Trzeba jednak pamiętać, że jeśli przed śmiercią para była w separacji, świadczenia nie otrzymuje mąż lub żona zmarłego pracownika,
  • innym członkom rodziny, którzy spełniają, w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. Są to: dzieci zmarłej osoby lub jej małżonka, a także dzieci przez nią adoptowane, do 16 roku życia lub jeśli się stale uczą do 25. roku życia. Trzeba tu również dodać, że jeśli dzieci zmarłego pracownika są całkowicie niezdolne do pracy, nie jest istotne ile mają lat; dzieci przyjęte na utrzymanie i wychowanie (czyli np. wnuki, rodzeństwo którymi pracownik się zaopiekował) przed osiągnięciem przez nie pełnoletniości, o ile przejęcie pieczy nad nimi nastąpiło co najmniej na rok przed jego śmiercią. Wyjątek stanowi tutaj zgon na skutek wypadku przy pracy – w takiej sytuacji nie musi upłynąć wspominany wcześniej okres jednego roku. Ograniczenia wiekowe są analogiczne jak w poprzednim przypadku; rodzice zmarłego (za których uznawani są macocha i ojczym oraz osoby przysposabiające), jeżeli są oni niezdolni do pracy lub ukończyli 50 lat. Prawo to otrzymują także wtedy, gdy wychowują co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwo uprawnione do renty po zmarłym, do których utrzymania pracownik przyczyniał się bezpośrednio przed śmiercią.

Odprawa pośmiertna przysługuje rodzinie pracownika niezależnie:

  • od tego jak długo pozostawał on w stosunku zatrudnienia, także wtedy, gdy umowa zawarta była na okres próbny,
  • od przyczyny śmierci pracownika.

Jeżeli pracownik był zatrudniony u kilku pracodawców, odprawa przysługuje od każdego z nich !

Wysokość odprawy uzależniona jest od okresu zatrudnienia zmarłego pracownika u danego pracodawcy i wynosi:

  • jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,
  • trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,
  • sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

! Dopuszczalne jest aby przepisy wewnątrzzakładowe obowiązujące w danym zakładzie pracy przyznawały wyższą wysokość świadczeń.

Odprawa pośmiertna nie jest przyznawana przez pracodawcę jeżeli ubezpieczył on pracownika na życie, i w związku z tym odszkodowanie wypłaca firma ubezpieczeniowa, a jego kwota nie jest niższa niż wysokość odprawy. W sytuacji kiedy kwota odszkodowania jest niższa niż odprawa, pracodawca zobowiązany jest pokryć tę różnicę.



Podstawa prawna:

Art. 92, art. 93 Kodeksu Pracy

Art. 87 Karty Nauczyciela

Art. 28 Ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Odprawa emerytalna, rentowa, pośmiertna
5 (100%) 1 vote

Polub nas i bądź na bieżąco z naszym doradztwem

Leave a Comment