Systemy czasu pracy

0
548

Systemy czasu pracy

Każdy pracownik wykonuje pracę w określonym systemie czasowym – najlepiej dostosowanym do rodzaju oraz organizacji działań. Jakie systemy czasu pracy dopuszcza kodeks pracy ? czym się charakteryzują ? kiedy warto je zastosować w przedsiębiorstwie ? Odpowiedzi poniżej.

Podstawowy system czasu pracy

Jest to najczęściej stosowany w przedsiębiorstwach system czasu pracy. Jego główna zasada opiera się na założeniu, że czas pracy nie może przekroczyć 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Przy czym w każdym systemie czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi bądź dotyczącymi organizacji pracy, okres rozliczeniowy może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

W podstawowym systemie tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Równoważny system czasu pracy

Podstawą równoważnego systemu czasu pracy jest możliwość przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy co do zasady do 12 godzin, zaś przy określonych warunkach nawet do 16 czy 24 godzin. 

  1. System równoważny do 12 godzin pracy – jest możliwy do wprowadzenia wówczas, gdy jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. W tym systemie czas pracy nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym. Normę tygodniową wyrównuje się poprzez skrócenie w niektórych dniach dobowego czasu pracy, jak również przez zapewnienie pracownikowi dodatkowych dni wolnych. W tym systemie okres rozliczeniowy nie może być dłuższy niż 1 miesiąc. Najczęściej ten system stosuje się w takich branżach jak drogownictwo, hotelarstwo, rolnictwo.
  2. System równoważny do 16 godzin pracy – można go stosować gdy praca polega na dozorze urządzeń lub jest związana z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy, przy czym prace, które ma realizować pracownik nie mogą wymagać ciągłego wysiłku psychofizycznego, natomiast okres pracy powinien przeplatać się z okresem oczekiwania na jej podjęcie. Podobnie jak do 12 godzin okres rozliczeniowy może wynosić maksymalnie 1 miesiąc. Co ważne po każdym okresie pracy trwającym do 16 godzin zatrudniony powinien korzystać z przedłużonego czasu odpoczynku tj.: co najmniej tyle godzin przez ile była wykonywana praca, niezależnie od odpoczynku tygodniowego.
  3. System równoważny do 24 godzin – jest możliwy do zastosowania wobec pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia bądź ochronie osób, w zakładowych strażach pożarnych jak również w zakładowych służbach ratowniczych. Praca musi charakteryzować się tym, że świadczona jest w zespołach i możliwe jest takie jej zorganizowanie, aby część pracowników wykonywała pracę, część pozostawała w gotowości do jej podjęcia, a jeszcze inna grupa zatrudnionych miała możliwość odpocząć. Okres rozliczeniowy nie powinien przekroczyć 1 miesiąca ale ! w uzasadnionych przypadkach może być przedłużony do 3 miesięcy, a w pracach zależnych od pory roku lub warunków atmosferycznych do 4 miesięcy. Po każdym okresie pracy należy udzielić pracownikowi wolne na odpoczynek w przedłużonym czasie tj. co najmniej tyle godzin przez ile była wykonywana praca, niezależnie od odpoczynku tygodniowego.

Szczególne rodzaje systemów czasu pracy

Poza wyżej opisanymi systemami czasu pracy a więc podstawowym i równoważnym  wyróżniamy również systemy: przerywany, zadaniowy, w ruchu ciągłym, skrócony, weekendowy, indywidualny.

Przerywany system czasu pracy

Może zostać wprowadzony jeśli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Polega na tym, że ustalony z góry rozkład czasu pracy może przewidywać nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Nie jest ona co prawda wliczana do czasu pracy ale przysługuje za nią pracownikowi prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia za czas przestoju. System przerywanego czasu pracy wprowadza się poprzez układ zbiorowy, w porozumieniu z zakładową organizacją związkową lub w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionych w trybie przyjętym u danego pracodawcy (wyjątek stanowi działalność w zakresie handlu i rolnictwa, gdzie system przerywany może być stosowany w oparciu o umowę o pracę).

Zadaniowy system czasu pracy

Można go wprowadzić w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy. Polega na wyznaczeniu czasu pracy poprzez określenie wymiaru okresu niezbędnego do wykonania powierzonych pracownikowi zadań z uwzględnieniem podstawowych norm czasu pracy (tj.: 8 godzin na dobę, średnio 40 godzin tygodniowo, średnio 5-dniowy tydzień czasu pracy, maksymalnie 4-miesięczny okres rozliczeniowy). Najczęściej zadaniowy system czasu pracy stosuje się w takich zawodach jak np.: przedstawiciel handlowy, inkasent, dziennikarz.

System pracy w ruchu ciągłym

Dotyczy prac, które ze względów technologicznych lub ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności nie mogą zostać wstrzymane i muszą być wykonywane przez całą dobę przez 7 dni w tygodniu. Czas pracy w tym systemie może być przedłużony do 43 godzin przeciętnie na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, który nie może trwać dłużej niż 4 tygodnie, przy czym jednego dnia w niektórych tygodniach w tym okresie dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony do 12 godzin. Należy pamiętać, że za każdą godzinę pracy powyżej 8 godzin na dobę w dniu wykonywania pracy w przedłużonym wymiarze pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia.

Weekendowy system czasu pracy

Polega na świadczeniu pracy tylko i wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. Jest on organizowany w oparciu o pisemny wniosek pracownika, za zgodą pracodawcy. Czas pracy w tym systemie nie może przekraczać 12 godzin na dobę w maksymalnie 1-miesięcznym okresie rozliczeniowym.

Skrócony system czasu pracy

Może dotyczyć pracowników zatrudnionych w warunkach szkodliwych lub szczególnie uciążliwych albo pracowników, którzy wnioskowali o skrócenie tygodnia pracy. W sytuacji pierwszej owe skrócenie czasu pracy może polegać na ustanowieniu dodatkowych przerw wliczanych do czasu pracy lub na obniżeniu norm czasu pracy (dobowej i średniotygodniowej). W sytuacji drugiej jeżeli pracodawca wyrazi zgodę pracownik ma możliwość świadczenia pracy przez mniej niż średnio 5 dni w tygodniu przy jednoczesnym przedłużeniu czasu pracy do 12 godzin na dobę w maksymalnie 1-miesięcznym okresie rozliczeniowym. Np. Pracownik składa wniosek i zyskuje zgodę pracodawcy na skrócenie tygodnia pracy poprzez wolny piątek. Wówczas jego skrócony tydzień pracy może wyglądać następująco: 12 godz (poniedziałek)+8 godz (wtorek) +10 godz (środa)+10 godz (czwartek).

Indywidualny system czasu pracy

Jest on organizowany na pisemny wniosek pracownika po wyrażeniu zgody przez pracodawcę. Może on dotyczyć jednego dnia bezterminowo ale także pracy we wszystkie dni we wskazanym we wniosku okresie.



Podstawa prawna:

Art. 129; art. 131; art. 135-140; art. 142-145 kodeksu pracy

Systemy czasu pracy
4.5 (90%) 2 votes

Polub nas i bądź na bieżąco z naszym doradztwem

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Wpisz swój komentarz
Wpisz swoje imię